Avrupa Birliği, Waste Shipment Regulation (EU) 2024/1157 – Atık Sevkiyatları Yönetmeliği kapsamında OECD Kararının uygulanmadığı üçüncü ülkelere yapılan atık ihracatını önemli ölçüde sıkılaştırıyor.
Avrupa Komisyonu, 18 Eylül 2026 tarihinde, AB’den belirli tehlikesiz atıkları geri kazanım amacıyla kabul etmeye devam edebilecek OECD üyesi olmayan ülkeler için taslak yetkili ülkeler listesini yayımladı.
Yeni sistem kapsamında, 21 Mayıs 2027’den itibaren OECD Kararının uygulanmadığı ülkelere tehlikesiz atık ihracatı genel olarak yasaklanacak. Bunun istisnası ise Avrupa Komisyonu’na başvurmuş, gerekli çevresel kriterleri karşıladığını göstermiş ve nihai yetkili ülkeler listesine dahil edilmiş ülkeler olacak.
Bu nedenle düzenleme, yalnızca atık ihracatçılarını değil; geri dönüşüm, ambalaj, plastik, kağıt, metal, cam ve ikincil hammadde tedarik zincirlerinde faaliyet gösteren şirketleri de yakından ilgilendiriyor.
EU Waste Shipment Regulation (EU) 2024/1157 Nedir?
Regulation (EU) 2024/1157, AB içinde ve AB ile üçüncü ülkeler arasında gerçekleştirilen atık sevkiyatlarını düzenleyen yeni Avrupa Birliği yönetmeliğidir.
Yönetmeliğin temel amaçları arasında:
- AB’nin atık sorunlarını üçüncü ülkelere aktarmasının önlenmesi,
- atıkların çevreye duyarlı şekilde yönetilmesinin sağlanması,
- yasadışı atık sevkiyatlarının önlenmesi,
- geri dönüşüm amaçlı atık hareketlerinin daha şeffaf hale getirilmesi,
- döngüsel ekonomi kapsamında ikincil hammaddelerin daha etkin yönetilmesi
yer alıyor.
Yeni Waste Shipment Regulation 20 Mayıs 2024 tarihinde yürürlüğe girdi ve ana hükümlerinin büyük bölümü 21 Mayıs 2026’dan itibaren uygulanmaya başladı.
21 Mayıs 2027’den Sonra Ne Değişecek?
Yeni sistemin OECD üyesi olmayan ülkeler açısından en önemli tarihi 21 Mayıs 2027.
Bu tarihten itibaren AB’den OECD Kararının uygulanmadığı ülkelere geri kazanım amacıyla gönderilen tehlikesiz atıkların ihracatı genel olarak yasaklanacak.
Ancak bir ülkenin:
- Avrupa Komisyonu’na resmi başvuru yapması,
- belirli atık türlerini kabul etmek istediğini bildirmesi,
- bu atıkları çevreye duyarlı biçimde yönetebildiğini göstermesi,
- gerekli atık yönetimi ve denetim sistemlerine sahip olduğunu kanıtlaması
halinde ülke ve belirli atık türleri Komisyonun yetkili ülkeler listesine dahil edilebilecek.
Dolayısıyla yeni sistemde temel soru yalnızca “ülke listede mi?” olmayacak.
Aynı zamanda hangi atık türünün o ülkeye ihracatına izin verildiğinin de kontrol edilmesi gerekecek.
32 Ülke ve Bölge Avrupa Komisyonu’na Başvurdu
Avrupa Komisyonu, yeni sistem kapsamında 32 ülke ve bölgenin AB’den tehlikesiz atık almaya devam edebilmek için başvuruda bulunduğunu açıkladı.
Komisyon, başvuruları ülkelerin:
- atık yönetim altyapısı,
- çevresel standartları,
- atık mevzuatı,
- denetim mekanizmaları,
- geri kazanım kapasitesi,
- yönetmeliğin uygulanma seviyesi
gibi kriterler açısından değerlendirdi.
Başvuruların sonuçları 18 Eylül 2026’da yayımlanan taslak liste ve değerlendirme raporunda kamuoyuyla paylaşıldı. Taslak düzenleme 16 Ekim 2026’ya kadar paydaş görüşüne açık.
Hangi Atık Türleri Kapsama Giriyor?
Yeni yetkilendirme sistemi, özellikle geri kazanım amacıyla gönderilen non-hazardous / green-listed waste – tehlikesiz veya yeşil listedeki atıkları ilgilendiriyor.
Başvurularda farklı ülkeler tarafından talep edilen atık kategorileri arasında:
- kağıt ve karton atıkları,
- metal atıkları,
- cam atıkları,
- kauçuk atıkları,
- belirli mineral atıkları,
- çeşitli diğer tehlikesiz atık akışları
yer alabiliyor.
Ancak kritik nokta şu:
Bir ülkenin yetkili ülkeler listesine dahil edilmesi, AB’den her tür atığın o ülkeye ihraç edilebileceği anlamına gelmiyor.
Regulation (EU) 2024/1157 Article 41 uyarınca liste, her ülke için izin verilen spesifik atık veya atık karışımlarını ayrı ayrı gösterecek.
Yetkili Ülkeler Listesinde Hangi Bilgiler Yer Alacak?
Yeni EUDR sistemi kapsamında hazırlanacak listede yalnızca ülke isimleri bulunmayacak.
Waste Shipment Regulation Article 41’e göre liste şu bilgileri içerecek:
- ihracata izin verilen ülkenin adı,
- o ülkeye gönderilebilecek spesifik tehlikesiz atık türleri,
- atıkları geri kazanmak için yetkilendirilmiş tesislere erişim sağlayan bilgiler,
- ilgili ülkede atık ithalatına uygulanan kontrol prosedürleri,
- gerektiğinde prior written notification and consent prosedürlerine ilişkin bilgiler.
Bu nedenle liste, AB’li atık ihracatçıları açısından doğrudan bir compliance screening aracı haline gelecek.
Bir Ülkenin Listeye Girmesi İçin Hangi Şartlar Aranıyor?
OECD Kararının uygulanmadığı bir ülkenin yetkili ülkeler listesine alınabilmesi için yalnızca “atık ithal etmek istiyorum” şeklinde başvuruda bulunması yeterli değil.
Başvuru sahibi ülkenin, ithal edilen atıkların çevreye duyarlı şekilde yönetileceğini gösterebilmesi gerekiyor.
Komisyon değerlendirmesinde özellikle:
- ulusal atık yönetimi mevzuatı,
- atık toplama ve geri kazanım altyapısı,
- tesislerin izin ve denetim sistemi,
- atık sevkiyatlarının kontrolü,
- uygunsuzluklara uygulanacak yaptırımlar,
- çevre ve insan sağlığının korunmasına yönelik mekanizmalar
inceleniyor.
Ayrıca ülkelerin mevzuatın uygulanmasını sağlayacak bir enforcement strategy ortaya koyması ve gerçekleştirilen denetimlerle yaptırımlar hakkında bilgi sağlaması bekleniyor.
İlk Nihai Liste Ne Zaman Yayımlanacak?
Regulation (EU) 2024/1157 kapsamında ilk yetkili ülkeler listesinin 21 Kasım 2026’ya kadar kabul edilmesi öngörülüyor.
Avrupa Komisyonu’nun 18 Eylül 2026 tarihli güncel açıklamasında ise ilk listenin 2026 sonuna kadar oluşturulacağı belirtiliyor.
Liste bir kez yayımlandıktan sonra sabit kalmayacak.
Komisyonun listeyi:
en az iki yılda bir
güncellemesi gerekiyor.
Bir ülke daha sonra gerekli koşulları karşıladığını gösterirse listeye eklenebilecek. Buna karşılık, şartları artık karşılamadığı tespit edilen ülkeler listeden çıkarılabilecek.
Plastik Atıklar İçin Farklı ve Daha Sıkı Bir Takvim Var
Yeni Waste Shipment Regulation kapsamında plastik atık ihracatı için daha sıkı kurallar bulunuyor.
AB’den OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatı 21 Kasım 2026 tarihinden itibaren yasaklanacak. Bu yasak temiz ve tehlikesiz bazı plastik atık kategorilerini de kapsıyor.
Bu nedenle plastik atıklar açısından 21 Mayıs 2027 genel non-OECD atık ihracatı tarihini beklemek doğru değil.
Regulation (EU) 2024/1157 kapsamında non-OECD ülkelerin belirli plastik atıkları yeniden almak için Komisyona başvurabilmesi ise en erken 21 Mayıs 2029 tarihinde mümkün olacak.
Türkiye Bu Düzenlemeden Nasıl Etkileniyor?
Türkiye OECD üyesi olduğu için non-OECD yetkili ülkeler listesinin doğrudan kapsamında değil.
Bununla birlikte yeni Waste Shipment Regulation, OECD ülkelerine yapılan atık ihracatında da Komisyona daha güçlü gözetim yetkileri veriyor.
Özellikle plastik atıklar açısından Türkiye ayrıca önem taşıyor. Avrupa Komisyonu’nun 18 Eylül 2026 tarihli değerlendirmesine göre Türkiye, AB’den ihraç edilen plastik atıkların en büyük OECD destinasyonu konumunda.
AB’den Türkiye’ye plastik atık ihracatı 2025 yılında yaklaşık 510.000 ton olarak gerçekleşti. Komisyon, Türkiye’nin mevzuat ve denetim sistemlerinde ilerleme kaydettiğini belirtirken; veri şeffaflığı, ithal plastik atıkların çevresel etkileri ve atık yönetimi yönetişimi konusunda ek bilgi ve ilerlemeye ihtiyaç olduğunu ifade etti.
Dolayısıyla AB’nin yeni Waste Shipment Regulation yaklaşımı Türkiye açısından da özellikle plastik atık ihracatı ve geri dönüşüm sektörü bakımından yakından takip edilmesi gereken bir süreç.
AB’den Atık İhraç Eden Şirketler Ne Yapmalı?
21 Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek yeni sistem öncesinde AB merkezli atık ihracatçıları ve uluslararası geri dönüşüm zincirinde faaliyet gösteren firmaların hazırlık yapması önem taşıyor.
Şirketlerin özellikle:
- hedef ülkenin OECD statüsünü kontrol etmesi,
- non-OECD ülke ise yetkili ülkeler listesinde bulunup bulunmadığını doğrulaması,
- gönderilecek spesifik atık kodunun o ülke için yetkilendirilip yetkilendirilmediğini kontrol etmesi,
- alıcı geri kazanım tesisinin gerekli izinlere sahip olduğunu doğrulaması,
- atık sınıflandırmalarını ve sevkiyat dokümantasyonunu güncellemesi,
- plastik atıklar için 21 Kasım 2026 tarihli özel yasağı ayrıca değerlendirmesi,
- alternatif geri kazanım ve ihracat rotalarını önceden analiz etmesi
önem taşıyor.
Özellikle uzun süreli ihracat sözleşmelerinde, 21 Mayıs 2027 sonrasındaki sevkiyatların yeni ülke ve atık bazlı izin sistemiyle uyumlu olup olmadığı şimdiden değerlendirilmelidir.
Yeni Sistem Atık Ticareti İçin Ne Anlama Geliyor?
Yeni yaklaşım AB’nin atık ihracatında önemli bir paradigma değişikliğine işaret ediyor.
Önceki sistemde belirli koşullarla çok sayıda üçüncü ülkeye atık ihracatı mümkün olabilirken, yeni sistemde non-OECD ülkeler için yaklaşım tersine dönüyor:
İhracat genel olarak yasak olacak; yalnızca şartları karşıladığı açıkça doğrulanan ülke ve atık türleri için istisna uygulanacak.
Bu yaklaşım AB’nin, kendi atıklarının üçüncü ülkelerde çevre ve insan sağlığı açısından yetersiz koşullarda işlenmesi riskini azaltmayı ve atık üretiminden doğan sorumluluğun daha fazla AB içinde yönetilmesini sağlamayı hedefliyor. Avrupa Komisyonu, AB’nin 2025 yılında yaklaşık 32 milyon ton atık ihraç ettiğini ve bunun yaklaşık %40’ının non-OECD ülkelere gittiğini belirtiyor.
Yeni yetkili ülkeler listesi bu nedenle yalnızca bir idari liste değil; önümüzdeki dönemde AB atık ihracatı, geri dönüşüm ticareti ve ikincil hammadde tedarik zincirlerini doğrudan şekillendirecek bir pazar erişim mekanizması olacak.