ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), kozmetik ürünlerin zorunlu geri çağrılmasına ilişkin nihai kılavuzunu 22 Ekim 2026 tarihinde yayımladı. “Questions and Answers Regarding Mandatory Cosmetics Recalls: Guidance for Industry” başlıklı kılavuz, 2022 Kozmetik Düzenlemelerinin Modernizasyonu Yasası (Modernization of Cosmetics Regulation Act of 2022 – MoCRA) kapsamında FDA’ya tanınan zorunlu geri çağırma yetkisinin uygulanmasına açıklık getiriyor.
Kılavuz, Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası’na (Federal Food, Drug, and Cosmetic Act – FD&C Act) MoCRA ile eklenen Bölüm 611 (Section 611) hükümlerine odaklanıyor.
FDA’nın hangi koşullarda kozmetik ürünlerin piyasadan zorunlu olarak geri çağrılmasını isteyebileceğini, bu süreçte izlenecek prosedürleri ve sorumlu kişilerin yükümlülüklerini açıklıyor.
Nihai kılavuz, 18 Aralık 2025 tarihinde yayımlanan taslak metne ilişkin kamuoyu görüşlerinin değerlendirilmesinin ardından, esaslı bir değişiklik yapılmadan yayımlandı.
Bu gelişme, özellikle ABD pazarında faaliyet gösteren kozmetik üreticileri, ithalatçılar, distribütörler ve marka sahipleri açısından ürün güvenliliği, mevzuata uygunluk ve geri çağırma yönetimi süreçlerinin önemini artırıyor.
MoCRA Kapsamında FDA’nın Zorunlu Geri Çağırma Yetkisi Nedir?
2022 yılında kabul edilen MoCRA, ABD kozmetik mevzuatında önemli değişiklikler gerçekleştirerek FDA’nın kozmetik ürünlere yönelik düzenleyici ve denetleyici yetkilerini genişletti.
Bu değişikliklerden biri, FD&C Act’e eklenen Section 611 ile FDA’ya belirli koşullar altında kozmetik ürünlerin zorunlu geri çağrılmasını emretme yetkisinin verilmesidir.
MoCRA öncesinde kozmetik ürünlerin geri çağrılması genel olarak firmalar tarafından gönüllü olarak gerçekleştiriliyordu.
Yeni yasal çerçeve, ciddi sağlık riski oluşturduğu değerlendirilen belirli kozmetik ürünlerde FDA’nın doğrudan müdahale edebilmesine imkân tanıyor.
Ancak FDA’nın zorunlu geri çağırma yetkisi, her türlü mevzuata aykırılık durumunda otomatik olarak uygulanmıyor. Bunun için yasada tanımlanan özel koşulların karşılanması gerekiyor.
FDA Hangi Durumlarda Kozmetik Ürünlerin Zorunlu Geri Çağrılmasını İsteyebilir?
FDA’nın FD&C Act Section 611 kapsamında zorunlu geri çağırma yetkisini kullanabilmesi için iki temel koşulun birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
1. Kozmetik ürünün mevzuata aykırı olması
FDA’nın, kozmetik ürünün FD&C Act Section 601 kapsamında adulterated veya Section 602 kapsamında misbranded olduğuna ilişkin makul bir olasılık belirlemesi gerekiyor.
Bu kavramlar genel olarak ürünün güvenlilik, bileşim, üretim koşulları veya etiketleme bakımından ilgili yasal gereklilikleri karşılamamasıyla ilişkili olabiliyor.
2. Ciddi sağlık sonuçları veya ölüm riski bulunması
FDA’nın ayrıca ürünün kullanılması veya ürüne maruz kalınması sonucunda ciddi olumsuz sağlık sonuçları ya da ölüm meydana gelebileceğine ilişkin makul bir olasılık değerlendirmesi yapması gerekiyor.
Bu risk, FDA kılavuzunda Serious Adverse Health Consequences or Death (SAHCOD) kavramıyla ifade ediliyor.
Dolayısıyla her etiketleme hatası veya mevzuata aykırılık, tek başına zorunlu geri çağırma koşullarının karşılandığı anlamına gelmiyor.
FDA, ürünün yasal durumunun yanında ortaya çıkabilecek sağlık riskinin ciddiyetini de değerlendiriyor.
FDA’nın Zorunlu Kozmetik Ürün Geri Çağırma Süreci Nasıl İşliyor?
Nihai kılavuz, zorunlu geri çağırma sürecinin hangi aşamalardan oluştuğunu açıklıyor.
1. Gönüllü Geri Çağırma Fırsatının Sunulması
FDA, zorunlu geri çağırma koşullarının karşılandığını belirlediğinde öncelikle sorumlu kişiye ürünün dağıtımını gönüllü olarak durdurma ve geri çağırma işlemini başlatma fırsatı sunuyor.
Bu bildirim yazılı olarak gerçekleştiriliyor.
FDA, mevzuata aykırı kozmetik ürünlerin uygun durumlarda firmalar tarafından gönüllü olarak geri çağrılmasını teşvik etmeye devam ediyor.
2. Dağıtımın Durdurulması Kararı
Sorumlu kişinin gönüllü geri çağırmayı gerçekleştirmemesi veya FDA tarafından belirlenen koşullara uygun hareket etmemesi durumunda FDA, ürünün dağıtımının derhal durdurulmasını emredebilir.
Bu aşamada karar, ürünün piyasadaki dağıtım faaliyetlerinin durdurulmasına odaklanır.
Dağıtımı durdurma kararı ile nihai zorunlu geri çağırma emri, yasal süreç içerisinde birbirinden ayrı aşamalardır.
3. Sorumlu Kişinin Dinlenme Hakkı
FDA, dağıtımın durdurulmasına ilişkin kararın ardından sorumlu kişiye gayriresmî bir dinlenme sürecine (informal hearing) katılma fırsatı sunar.
Dinlenme gerçekleştirilirse, dağıtımın durdurulması kararının verilmesinden itibaren en geç 10 gün içerisinde yapılması gerekir.
Bu süreçte, FDA’nın kararını destekleyen yeterli kanıt bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
4. Nihai Karar ve Zorunlu Geri Çağırma
Dinlenme fırsatının sunulmasının ardından FDA aşağıdaki kararlardan birini verebilir:
- Yeterli gerekçe bulunmadığında dağıtımı durdurma kararını kaldırmak.
- Dağıtımı durdurma kararını belirli bir tarihe kadar devam ettirmek.
- Kararı değiştirerek kozmetik ürünün zorunlu olarak geri çağrılmasını emretmek.
Zorunlu geri çağırma kararında ilgili tarafların bilgilendirilmesine, geri çağırma takvimine ve FDA’ya yapılacak durum bildirimlerine ilişkin gereklilikler yer alabilir.
Kozmetik Ürünlerde Gönüllü ve Zorunlu Geri Çağırma Arasındaki Farklar
FDA, kozmetik sektöründe geri çağırmaların büyük bölümünün gönüllü olarak gerçekleştirilmeye devam edeceğini öngörüyor.
Bununla birlikte MoCRA, ciddi sağlık riski taşıyan belirli durumlarda FDA’nın zorunlu müdahale yetkisini kullanabilmesini sağlıyor.
| Kriter | Gönüllü Geri Çağırma | Zorunlu Geri Çağırma |
| Süreci başlatan | Firma, kendi kararıyla veya FDA’nın talebi üzerine | FDA’nın yasal yetkisi kapsamında |
| Temel dayanak | Uygun olmayan ürünün piyasadan çekilmesi veya düzeltilmesi | Section 611 kapsamındaki özel yasal koşullar |
| Sağlık riski | Farklı risk seviyeleri söz konusu olabilir | Ciddi sağlık sonuçları veya ölüm riskine ilişkin makul olasılık |
| Uygulama | Genellikle 21 CFR Part 7 çerçevesinde | FD&C Act Section 611 kapsamında |
| Yasal nitelik | Firma tarafından yürütülen gönüllü işlem | FDA tarafından verilen bağlayıcı emir |
Bu ayrım, kozmetik firmalarının ürün uygunsuzluklarını değerlendirirken hem gönüllü düzeltici faaliyetleri hem de olası zorunlu geri çağırma süreçlerini dikkate almasını gerektiriyor.
Hangi Kozmetik Ürünler Zorunlu Geri Çağırma Kapsamına Giriyor?
FDA’nın zorunlu geri çağırma yetkisi, FD&C Act Section 201(i) kapsamında kozmetik ürün olarak tanımlanan ürünler için geçerlidir.
Buna karşılık hem kozmetik hem de ilaç veya tıbbi cihaz gerekliliklerine tabi olan ürünler, Section 611 kapsamında değerlendirilmez. Bu ürünler farklı geri çağırma yetkilerine tabi olabilir.
FDA, zorunlu geri çağırma değerlendirmesinde ürünün mevzuata aykırı olmasına neden olabilecek çeşitli durumları dikkate alabilir.
Bunlar arasında:
- Zararlı veya tehlikeli maddelerin bulunması.
- Üretim veya depolama koşullarından kaynaklanan kontaminasyon riskleri.
- Kozmetik ürün güvenliliğinin yeterli biçimde gerekçelendirilmemesi.
- Yanlış veya yanıltıcı etiketleme.
- Uygun olmayan üretim koşulları.
- Ciddi olumsuz olay bildirimleri ve tüketici şikâyetleri.
Bu durumların varlığı, tek başına zorunlu geri çağırma kararı verileceği anlamına gelmez. FDA, ilgili ürünün ciddi sağlık sonuçlarına yol açma olasılığını da değerlendirir.
MoCRA Kapsamında Sorumlu Kişinin Yükümlülükleri
MoCRA kapsamında Responsible Person (Sorumlu Kişi), ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda adı kozmetik ürün etiketinde yer alan üretici, paketleyici veya distribütör olarak tanımlanır.
FDA’nın zorunlu geri çağırma süreci başlatması durumunda sorumlu kişinin ilgili yasal emirlere uyması gerekir.
FDA, gerekli gördüğünde üreticilerin, dağıtıcıların, ithalatçıların, satıcıların veya kamuoyunun bilgilendirilmesini de isteyebilir.
Zorunlu geri çağırma kararı verilmesi halinde ürünün geri çağrılmasına ilişkin takvim, bildirimler ve süreç güncellemeleri ilgili emir doğrultusunda yönetilir.
FDA’nın Section 611 kapsamında verdiği bağlayıcı emirlere uyulmaması, hukuki yaptırımlar ve cezai işlemler açısından sonuçlar doğurabilir.
Bu nedenle sorumlu kişilerin geri çağırma süreçlerinde ilgili yükümlülükleri doğru şekilde değerlendirmesi önem taşımaktadır.
FDA Zorunlu Geri Çağırma Kararında Hangi Kanıtları Değerlendiriyor?
Nihai kılavuz, FDA’nın zorunlu geri çağırma kararı öncesinde inceleyebileceği kanıt ve koşullara da açıklık getiriyor.
Değerlendirmede dikkate alınabilecek unsurlar arasında şunlar bulunuyor:
- Üretim tesislerinde gerçekleştirilen denetimlerde belirlenen önemli güvenlilik bulguları.
- Ham maddelerden, nihai ürünlerden veya üretim ortamından alınan numunelerin analiz sonuçları.
- Kozmetik ürünün kullanımıyla ilişkili hastalık veya yaralanmalara ilişkin epidemiyolojik veriler.
- Bebekler, yaşlılar ve sağlık açısından hassas tüketici grupları gibi kullanıcıların özel koşulları.
- Ciddi olumsuz olay verileri.
- Tüketicilerden ve sektörden gelen şikâyetler.
- Firmanın dağıtımı gönüllü olarak durdurmaması veya geri çağırma işlemini başlatmaması.
FDA, mevcut kanıtları bir bütün olarak değerlendirerek ürünün ciddi sağlık sonuçları oluşturma olasılığını belirlemeye çalışır.
ABD Pazarında Faaliyet Gösteren Kozmetik Firmaları Nelere Dikkat Etmeli?
Nihai kılavuz, ABD kozmetik pazarına ürün sunan firmaların geri çağırma ve risk yönetimi süreçlerini gözden geçirmesi açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.
Kozmetik üreticileri, ithalatçıları, distribütörleri ve marka sahipleri için aşağıdaki hazırlıklar değerlendirilebilir:
1. Geri çağırma prosedürlerinin gözden geçirilmesi
Ürünlerin piyasadan gönüllü olarak geri çağrılması veya dağıtımının durdurulması gerektiğinde uygulanabilecek şirket içi süreçler değerlendirilmelidir.
2. Ürün izlenebilirliğinin güçlendirilmesi
Üretim partileri, ürün dağıtım kayıtları, tedarikçiler ve satış kanallarına ilişkin bilgilerin güncel ve erişilebilir olması sağlanmalıdır.
3. Kozmetik ürün güvenliliğine ilişkin belgelerin incelenmesi
MoCRA kapsamındaki güvenlilik gerekçelendirmesine ilişkin belgeler ve destekleyici veriler gözden geçirilmelidir.
4. Olumsuz olay ve şikâyet yönetiminin değerlendirilmesi
Tüketici şikâyetlerinin ve ciddi olumsuz olayların değerlendirilmesine yönelik iç süreçler kontrol edilmelidir.
5. FDA bildirim ve iletişim süreçlerinin planlanması
FDA’dan gelebilecek taleplerin ilgili birimler tarafından değerlendirilmesine ve gerekli durumlarda hızlı yanıt verilmesine yönelik iletişim süreçleri oluşturulmalıdır.
Bu hazırlıklar, firmaların ürün güvenliliğine ilişkin riskleri daha etkin yönetmesine ve olası geri çağırma durumlarında düzenleyici gerekliliklere uyum sağlamasına yardımcı olabilir.
FDA’nın Nihai Kılavuzu Kozmetik Sektörü İçin Neden Önemli?
FDA tarafından 22 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan nihai kılavuz, MoCRA kapsamında kozmetik ürünlerin zorunlu geri çağrılmasına ilişkin yetkinin nasıl uygulanacağını açıklığa kavuşturuyor.
Kılavuz, ciddi sağlık riski oluşturabilecek mevzuata aykırı kozmetik ürünlerde FDA’nın hangi koşullar altında müdahale edebileceğini, sorumlu kişilere tanınan gönüllü geri çağırma fırsatını ve zorunlu geri çağırma sürecinin aşamalarını ayrıntılandırıyor.
Bununla birlikte FDA, uygun olmayan kozmetik ürünlerin piyasadan gönüllü olarak geri çağrılmasını teşvik etmeye devam ediyor.
ABD pazarında faaliyet gösteren kozmetik firmalarının, MoCRA gereklilikleri doğrultusunda ürün güvenliliği, izlenebilirlik, olumsuz olay yönetimi ve geri çağırma prosedürlerini gözden geçirmesi önem taşıyor.
Nihai kılavuz, doğrudan yeni bağlayıcı yükümlülükler oluşturmaktan ziyade FD&C Act Section 611 kapsamında mevcut yasal yetkinin uygulanmasına ilişkin FDA’nın yaklaşımını açıklamaktadır.